Sir Airffic Goही तंत्रज्ञानाची गोष्ट वाटते, पण खरी गोष्ट पैशाची आहे: एक माणूस किती ड्रोन चालवू शकतो?
स्वायत्ततेचे स्तर: यंत्राकडे किती सोपवायचे
| स्तर | यंत्र काय करते | माणूस काय करतो | एका माणसामागे विमाने (अंदाजे) |
|---|---|---|---|
| 1 हाताने | फक्त विमान स्थिर ठेवते | जवळजवळ सगळे उडवणे | 1 |
| 2 स्वयंचलित | ठरलेल्या मार्गावरून जाते | लक्ष ठेवतो आणि ठरवतो | 1 |
| 3 अडथळा टाळणे | जवळच्या वस्तू टाळते | मोहिमेचे निर्णय, निरीक्षण | 1 ते काही |
| 4 स्वायत्त | नव्याने नियोजन करून मोहीम पूर्ण करते | फक्त अपवाद हाताळतो | काही ते अनेक |
| 5 थवा आणि एअरस्पेस | ड्रोन आणि एअरस्पेस OS समन्वय साधतात | एकूण धोरण ठरवतो | अनेक |
एका माणसामागचे आकडे यंत्रणा समजावण्यासाठी आहेत; त्या नियमांच्या मर्यादा नाहीत. खऱ्या मर्यादा प्रत्येक देशाचे नियम आणि संचालन परवानग्यांवरून ठरतात.
अडथळा टाळणे: न कोसळण्याचे पहिले पाऊल
साधारण 2016 मध्ये सामान्य ग्राहकांचे ड्रोन समोरचे अडथळे ओळखून थांबू लागले.
मग चारही बाजूंना कॅमेरे असलेले ड्रोन आले, जे एखाद्या माणसाच्या मागे जाताना अडथळे स्वतःच टाळतात (Skydio आणि इतर). नवशिक्यालाही ते सहज पाडता येईनासे झाले.
व्यावसायिक ड्रोनमध्ये अडथळा टाळणे आता अपेक्षितच आहे. फरक दिसतो तो बारीक तारा आणि रात्रीचे उड्डाण यांसारख्या कठीण परिस्थिती ड्रोन किती चांगल्या हाताळतो यात.
Detect-and-avoid: विमाने आणि हेलिकॉप्टरना न धडकणे
Detect and Avoid (DAA) म्हणजे माणसे असलेली विमाने ओळखून त्यांच्या मार्गातून दूर होणे. नजरेपलीकडे उडण्यासाठी (BVLOS) हे आवश्यक आहे.
माणसाऐवजी आकाशावर लक्ष ठेवण्यासाठी लहान रडार आणि दूरची विमाने ओळखणारी कॅमेरा-आधारित AI विकसित केली गेली आहे.
नियामक संस्था BVLOS ला परवानगी देण्याची एक अट म्हणून DAA ची कामगिरी पाहतात. DAA हे तंत्रज्ञानही आहे आणि नियमांचे कुलूप उघडणारी किल्लीही.
थव्याने उडणे: थवे आणि संरक्षण
थवा (swarm) म्हणजे एकमेकांशी संवाद साधून एका गटासारखे हलणारे अनेक लहान ड्रोन.
2022 मध्ये झेजियांग विद्यापीठाच्या टीमने जंगलातून स्वायत्तपणे उडणाऱ्या लहान ड्रोनच्या थव्यांवर संशोधन प्रसिद्ध केले.
त्याच सुमारास युक्रेनमधील युद्धामुळे जॅमिंग असूनही शेवटचा टप्पा स्वतः उडणाऱ्या ड्रोनमध्ये, आणि मोजक्या लोकांनी अनेक विमाने चालवण्यात गुंतवणूक झपाट्याने वाढली. संरक्षणाची मागणी नागरी स्वायत्ततेलाही वेग देत आहे.
Sir Airffic Goसंरक्षण क्षेत्राकडे दुर्लक्ष करता येत नाही. पण ही साइट यंत्रणा आणि बाजार समजावते; शस्त्रे कशी बनवायची ते शिकवत नाही.
स्वायत्तता आणि नियम एकत्र पुढे जातात
ड्रोन कितीही हुशार असला तरी सरकार परवानगी देत नाही तोपर्यंत तो व्यावसायिक उड्डाण करू शकत नाही. जपानने 2022 मध्ये Level 4 (लोकांच्या वरून BVLOS) तयार केला.
अमेरिकेत ठरावीक नियमांखाली BVLOS ला परवानगी देणारा Part 108 प्रस्ताव 2025 मध्ये प्रसिद्ध झाला. युरोप हवाई क्षेत्र व्यवस्थापनासाठी U-space उभारत आहे.
नियमांचे प्रत्येक नवे दार स्वायत्ततेचे मूल्य वाढवते. बलवान कंपन्या तंत्रज्ञानाइतकीच गुंतवणूक नियामकांशी संवादातही करतात.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
BVLOS उड्डाण म्हणजे काय?
Beyond visual line of sight: चालकाला दिसते त्यापलीकडे ड्रोन उडवणे. डिलिव्हरी आणि मोठ्या भागाच्या तपासणीसाठी हे लागते, आणि बहुतेक देशांत यासाठी विशेष परवानगी किंवा नियम लागतात.
Detect-and-avoid (DAA) म्हणजे काय?
इतर विमाने ओळखून टक्कर टाळणारे तंत्रज्ञान. ते लहान रडार किंवा कॅमेरा-आधारित AI वापरते, आणि BVLOS परवानगीसाठी ही एक महत्त्वाची अट आहे.